Bekwaamheid is geen keuzevrijheid

Working with Claude — CC BY 4.0

Er schuilt een misvatting in de meeste zorgen over AI in het bedrijfsleven, en het is de moeite waard om dit duidelijk te benoemen, want zodra je het doorhebt, verdwijnen de zorgen grotendeels. Mensen kijken naar een tool die een vloeiend voorstel schrijft, een moeilijke

Mensen zien een tool die een vloeiend voorstel schrijft, een moeilijke vraag beantwoordt en een contractclausule opstelt, en ze concluderen dat iets dat op een mens lijkt het werk heeft gedaan — een tweede partij in de kamer. Dus beginnen ze vragen te stellen die alleen zin hebben als dat waar zou zijn. Van wie zijn deze woorden — van jou of van de AI? Sta jij hierachter, of is het de AI? Is de AI een directeur van je bedrijf?

De vragen lijken redelijk. Ze berusten echter op een misvatting: ze behandelen bekwaamheid alsof het handelingsbevoegdheid is.

De twee dingen die mensen door elkaar halen

Een capabele tool levert indrukwekkend werk. Een zakrekenmachine is capabel. Een tekstverwerker is capabel. Een zoekmachine, een spreadsheet, een goed sjabloon, het concept van een ghostwriter — allemaal capabel. AI is veel capabeler dan al deze, en dat is precies waarom het de misvatting zo sterk oproept. Hoe menselijker de output eruitziet, hoe meer het aanvoelt als een auteur.

Een vertegenwoordiger, in de zin die hier van belang is, is een partij die kan handelen, beslissen en verantwoording afleggen — gezag uitoefenen, verklaringen afleggen, verantwoordelijkheid dragen. Daarvoor is rechtsbevoegdheid nodig: het vermogen om eigendom te hebben, contracten te sluiten, aansprakelijk te zijn. Geen enkele AI heeft dat, waar dan ook. Het kan geen bedrijfsbestuurder zijn (de wet vereist een natuurlijke persoon), kan geen contract in eigen naam ondertekenen, kan niet worden aangeklaagd, kan nergens „achter staan“.

Capaciteit gaat over wat iets kan voortbrengen. Handelingsbevoegdheid gaat over wie verantwoordelijk kan worden gehouden. Het zijn niet dezelfde dimensies, en geen enkele hoeveelheid van het eerste is gelijk aan het tweede.

Wat volgt

Het opstellen is niet hetzelfde als auteurschap in juridische zin. De auteur van een bericht — de persoon die de wet als de maker ervan beschouwt — is degene die hetgoedkeurt en verstuurt, niet het instrument dat hielp bij het schrijven ervan. Je deelt het auteurschap niet meer met Claude dan een romanschrijver het deelt met de tekstverwerker, of een advocatenkantoor met zijn precedentendatabase. Wanneer je het verstuurt, is het van jou.

Er was dus nooit een tweede partij om naar te verwijzen. „Zijn dit jouw woorden of die van de AI?“ – die van jou, omdat jij ze hebt uitgegeven. „Sta jij hierachter, of de AI?“ – jij wel; de AI kan dat niet. „Is het pakket van jou, of van Claude?“ — het kan alleen maar van jou zijn geweest; een hulpmiddel kan geen aanbod doen. Elk van deze vragen gaat stilletjes uit van een garant die niet bestaat. Haal die aanname weg en de vraag beantwoordt zichzelf.

De verantwoordelijkheid is niet verschoven; die is altijd bij jou gebleven. Dit is juist het deel dat geruststellend zou moeten zijn in plaats van alarmerend. AI verandert de snelheid en het bereik van het werk. Het verandert niets aan wie er verantwoordelijk voor is. Als een door AI ondersteund bericht iemand misleidt, ligt de aansprakelijkheid bij jou — net zoals wanneer een medewerker het had opgesteld. Je kunt het niet afschuiven op de machine, en niemand kan redelijkerwijs van je vragen om jouw verantwoordelijkheid te scheiden van die van de machine, omdat de machine geen verantwoordelijkheid heeft om te scheiden.

De echte verschuiving — en de echte discipline

Er is sprake van een echte paradigmaverschuiving, maar die is niet dat ‘de AI nu een partij is’. Het is dit: een tool die zo capabel is, maakt het gemakkelijk om werk te versturen dat je eigenlijk niet hebt gecontroleerd. Dat is het enige nieuwe risico, en er is een oud antwoord op: controleer wat je verstuurt, neem verantwoordelijkheid voor wat je ondertekent. Maak gebruik van de mogelijkheden van de tool; behoud de zeggenschap. Dat is geen beperking van AI. Het is juist de essentie van goed gebruik ervan.

De houding die je aan de juiste kant houdt, is simpel: behandel Claude als een informatiebalie die je in twijfel trekt, niet als een orakel dat je gehoorzaamt. Een bibliothecaris zoekt de bronnen voor je op, zet uiteen wie wat heeft beweerd, en scherpt je eigen lezing aan – en jij beslist nog steeds. Een orakel geloof je gewoon. Bij het eerste houd je het oordeel zelf in handen; bij het tweede geef je het stilletjes uit handen. Dankzij zijn mogelijkheden is Claude een buitengewone informatiebalie. Alleen jij kunt de eigen inbreng leveren, en op het moment dat je daarmee stopt, is dat het moment waarop het werk op geen enkele manier meer van jou is.

Meer lezen

• De Wet op eerlijke handel, in eenvoudige bewoordingen — waarom degene die een bewering doet, en niet het instrument, daarvoor verantwoordelijk is.